مرور و معرفی (ریویو) مجموعه داستان کلاهی که پس معرکه ماندمجموعهی جدیدی از داستانهای کوتاه محمد کشاورز با عنوان کلاهی که پسِ معرکه ماند پاییز ۱۴۰۰ از سوی نشر چشمه منتشر شد. پایکوبی، بلبل حلبی و روباه شنی عناوین سه مجموعهی دیگر از داستانهای همین نویسندهاند که طی حدود سی سال فعالیت ادبی او از اوایل دههی ۱۳۷۰ تاکنون منتشر شدهاند. نُه داستان جدیدی که در کتاب جدید کشاورز میخوانیم، از حیث فرم و شیوهی روایتگری نشاندهندهی استمرار ویژگیهای سبکوسیاق این نویسنده در داستاننویسی است، اما از حیث مضمون و درونمایه حکایت از عمیقتر شدن نگاه او به ظریفترین جنبههای روابط انسانی و مبرمترین مسائل فرهنگی در جامعهی معاصر ایران دارد. در نوشتار حاضر، دو موضوع را دربارهی این مجموعه داستان بررسی میکنیم: هم سبک محمد کشاورز در داستاننویسی و هم درونمایههای جدید در آثار اخیر وی. به این منظور، جنبههایی از داستان «کلاهی که پسِ معرکه ماند» را ــ که عنوان کتاب اخیر کشاورز هم از آن گرفته شده است ــ تحلیل خواهم کرد. یکی از ویژگیهای سبک داستاننویسی محمد کشاورز که هم در بسیاری از داستانهای سه مجموعهی قبلی او به چشم میخورد و هم در «کلاهی که پسِ معرکه ماند»، از این قرار است: شروع داستان با جملهای پُرابهام یا وضعیتی نامشخص و پرسشانگیز. با این تمهید، خواننده به جای مواجهه با موقعیتی آشنا و بهسرعت تشخیصدادنی، در جایگاهی قرار میگیرد که ناچار از خود میپرسد «ماجرا چیست؟» یا «چه اتفاقی افتاده است؟». این شگرد از ابتدا مشخص میکند که راوی بیش از روشنگری، قصد ابهامآفرینی دارد تا بدین ترتیب تلویحاً از خواننده بخواهد خود وارد جهان داستان شود و بفهمد چه اتفاقی افتاده یا چرا وضعیت پُرتنشی در رواب

هدف از برگزاری این کارگاه، معرفی نظریهی روانکاوی، بهویژه در حوزهی مطالعات ادبی و هنری، و ترسیم چشمانداز روشنی از مفاهیم بنیادی و روششناسیِ خاص این رهیافت در نقد ادبی است. روانکاوی امروزه یکی از پُرطرفدارترین و مهمترین رهیافتهای نقد ادبی محسوب میشود و شرح و تبیین روششناسیِ آن یک فصل مستقل از همهی کتابهای جدید در حوزهی نظریه و نقد ادبی را به خود اختصاص داده است. این شیوه از نقد ماهیتی میانرشتهای دارد و بهویژه از زمانی در ادبیات کاربرد پیدا کرد که متون اصلی نظریهی روانکاوی در چند دههی نخستِ قرن بیستم بهطور گسترده منتشر شدند. از آن زمان تاکنون، این نظریه در بسیاری از حوزههای علوم انسانی، بهویژه مطالعات هنری و ادبی، تأثیر گذاشته است. کارگاه «نقد ادبی روانکاوانه» به گونهای طراحی شده است که شرکتکنندگان پس از اتمام این دورهی آموزشی بهدرستی بدانند نظریهی روانکاوی چیست، مفروضات اساسیِ آن کداماند، چه مقاصدی را دنبال میکند، روششناسیِ آن چیست و چگونه در نقد متون ادبی و آثار هنری به کار میرود. به این منظور، علاوه بر توضیح مبانی تئوریک روانکاوی و شرح اصطلاحات و روششناسیِ آن، یک فیلم سینمایی ایرانی و برخی متون ادبی (شعر و داستان کوتاه) از منظر این نظریه نقد خواهند شد. این کارگاه به نظریهی روانکاوی کلاسیک (فرویدی) اختصاص دارد و به سبب کثرت مطالب آن، مکاتب پسافرویدی (از جمله نظریهی یونگ و نظریهی لاکان) میبایست در قالب کارگاههای جداگانه به علاقهمندان معرفی شود. این کارگاه بر اساس کتاب «نظریه و نقد ادبی: درسنامهای میانرشتهای» برگزار خواهد شد (ویراست دوم، منتشرشده توسط انتشارات مروارید، شهریور ۱۴۰۲). اعضای کارگاه هر هفته بخشی از مطالب کتاب را پ